Na antenie

Strona Główna

Resurrexit

14 kwietnia 2017 Aktualności


Urodziny, imieniny, rocznice… wśród 365 dni w roku jest wiele takich, które są nam szczególnie bliskie i zapadają w pamięć, do których bardziej lub mniej chętnie wracamy myślą i wspomnieniami, uroczyście je świętując lub odnosząc się do nich z nostalgią lub zadumą. Żaden jednak z nich nie może się równać trzem najważniejszym dniom, które uobecniają najważniejsze wydarzenia w dziejach ludzkości, czyli mękę, śmierć i zmartwychwstanie Pana Jezusa.

Ich specyfikę można już dostrzec na podstawie różnej każdego roku daty ich występowania. Choć w wydarzeniach Triduum odczuwamy bardzo bezpośrednie osadzenie w starotestamentalnym święcie Paschy, a więc święta obchodzonego 14 dnia miesiąca nisan, to zarazem wiemy, iż zapowiadały one już nową Paschę – Paschę Jezusa. Nowy stał się też sposób wyznaczania daty Wielkiej Nocy – w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, co z oczywistych względów i odniesień pozwala nam każdorazowo obchodzić Zmartwychwstanie Pana Jezusa w niedzielę, wplatając jakby w świętowanie cały kosmos będący symbolem nowego ładu i porządku. Przy tej okazji warto wyjaśnić niejasności dotyczące trwania Triduum Sacrum. Wyraźną i precyzyjną granicą jest tutaj okres od Mszy Wieczerzy Pańskiej sprawowanej w Wielki Czwartek aż do Nieszporów Niedzieli Zmartwychwstania. Jest to jeden wspólny obchód, mimo że czasowo rozciągnięty na trzy dni. Żadna z liturgii tego okresu nie ma zakończenia.

Wielki Czwartek to pamiątka Ostatniej Wieczerzy i ustanowienia dwóch nierozdzielnych sakramentów: kapłaństwa i Eucharystii. Tego bowiem dnia Kościół sprawuje tylko jedną Eucharystię – wieczorem, tzw. Mszę Wieczerzy Pańskiej. Jedynie w kościołach katedralnych przed południem odprawiana jest Msza Krzyżma świętego, na której gromadzą się kapłani danej diecezji, by pod przewodnictwem swojego biskupa odnowić przyrzeczenia kapłańskie i poświęcić święte oleje, używane podczas sakramentów w ciągu całego roku. Wraz z modlitwą popołudniową kończy się okres Wielkiego Postu.

Msza Wieczerzy Pańskiej składa się z czterech głównych części: pierwsza z nich to obrzędy wstępne i liturgia słowa. Charakterystycznym momentem tego czasu jest to, iż śpiewa się hymn „Chwała na wysokości Bogu”, w czasie którego rozlega się dźwięk wszystkich dzwonów i dzwonków w kościele. Po zakończeniu hymnu milkną one aż do Wigilii Paschalnej. Po homilii, tam, gdzie względy duszpasterskie za tym przemawiają, odbywa się obrzęd umywania nóg. Ministranci prowadzą wybranych dwanaście osób do ław przygotowanych w odpowiednim miejscu. Kapłan, jeśli trzeba, zdejmuje ornat i podchodzi do każdej z osób, polewa wodą jej stopy i wyciera je. Następnie rozpoczyna się Liturgia eucharystyczna i Komunia Święta. Po modlitwie po Komunii następuje przeniesienie Najświętszego Sakramentu. Kapłan, stojąc przed ołtarzem, nakłada kadzidło do kadzielnicy, klęka i okadza Najświętszy Sakrament potrójnym rzutem. Następnie otrzymuje welon, bierze puszkę i okrywa ją welonem. Najświętszy Sakrament przenosi się w procesji na miejsce przechowania przygotowane w odpowiednio ozdobionej kaplicy. Na czele procesji niesiony jest krzyż, a przy Najświętszym Sakramencie świeca i kadzielnica. Gdy procesja przyjdzie na miejsce przechowania, kapłan stawia puszkę, nakłada kadzidło i klęcząc okadza Najświętszy Sakrament. Wszyscy śpiewają wtedy „Przed tak wielkim Sakramentem”. Po chwili adoracji w ciszy kapłan i posługujący przyklękają i powracają do zakrystii. Następnie zostaje obnażony ołtarz i, jeśli to możliwe, wynoszone są krzyże z kościoła. Te, które pozostały, wypada zasłonić.

W Wielki Piątek Kościół nie sprawuje Eucharystii. W kościołach są odprawiane jedynie uroczyste liturgie Męki Pańskiej, w czasie których odczytuje się (lub śpiewa) Mękę Pańską według św. Jana oraz adoruje Krzyż, któremu tego dnia oddaje się taką cześć, jak Chrystusowi Eucharystycznemu (poprzez klęknięcie). Wszystkich obowiązuje post ścisły – post i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych. Osoby od 14. do 18. roku życia oraz osoby mające ponad 60 lat są zobowiązane jedynie do wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych. Osoby między 18. a 60. rokiem życia powinny zachować nie tylko wstrzemięźliwość, ale również post: trzy posiłki, przy czym tylko jeden do syta, a dwa –  lekkie. Z obowiązku tego są zwolnione osoby chore. Kościół zachęca także do przedłużenia postu i wstrzemięźliwości aż do rozpoczęcia liturgii Wigilii Paschalnej w Wielką Noc. W Wielki Piątek jesteśmy wezwani do trwania przed Chrystusem Ukrzyżowanym. Ten dzień nie powinien mieć charakteru wyłącznie smutnego – Mękę Chrystusa rozważamy przecież w kontekście nadchodzących Świąt Zmartwychwstania. Niemniej jednak Wielki Piątek ma być dniem wyciszenia i skupienia. Liturgię Męki Pańskiej sprawuje się po południu, około godziny 15, jeśli racje duszpasterskie nie przemawiają za późniejszą porą. Liturgia składa się z czterech części: Liturgia Słowa, Adoracja Krzyża, Komunia święta, Przeniesienie Najświętszego Sakramentu do Grobu Pańskiego. Liturgia Męki Pańskiej rozpoczyna się w ciszy – bez śpiewu na wejście. Kapłan i diakon, ubrani w szaty mszalne koloru czerwonego, udają się do ołtarza, który ma być zupełnie obnażony (bez krzyża, świeczników i obrusów) i po oddaniu mu czci, padają na twarz lub klękają. Wszyscy zgromadzeni przez pewien czas modlą się w ciszy. Później podobnie jak w Niedzielę Palmową śpiewa się lub recytuje opis Męki Pańskiej wg świętego Jana z podziałem na role. Na zakończenie Liturgii Słowa odbywa się modlitwa powszechna, która ma wyjątkowy charakter. Diakon, stojąc przy pulpicie, wypowiada wezwanie, w którym podaje intencję modlitwy. Wszyscy przez pewien czas modlą się w ciszy, po czym kapłan z miejsca przewodniczenia lub stojąc przy ołtarzu odmawia modlitwę z rozłożonymi rękami. Po modlitwie powszechnej ma miejsce uroczysta adoracja krzyża. Do ołtarza przynosi się zasłonięty Krzyż. Dwaj ministranci niosą przy nim zapalone świece. Kapłan, stojąc przed ołtarzem, bierze Krzyż, odsłania jego górną część i podnosząc, go śpiewa wezwanie: „Oto drzewo Krzyża, na którym zawisło Zbawienie świata”. Po skończeniu śpiewu wszyscy klękają na oba kolana i przez chwilę oddają cześć Krzyżowi. W tym czasie kapłan trzyma wzniesiony Krzyż. Następnie odsłania jego prawe ramię i znowu podnosząc go, śpiewa wezwanie. Po skończeniu śpiewu wszyscy klękają na oba kolana. Wreszcie kapłan odsłania Krzyż całkowicie i po raz trzeci śpiewa wezwanie. Po skończeniu śpiewu wszyscy klękają na oba kolana i oddają cześć Krzyżowi. W tym czasie kapłan trzyma wzniesiony Krzyż. Następnie w towarzystwie dwóch ministrantów, którzy niosą zapalone świece, kapłan zanosi Krzyż na miejsce między prezbiterium i nawą lub na inne odpowiednie miejsce. Krzyż przekazuje ministrantom, którzy go podtrzymują. Świece stawia się po obu stronach Krzyża. Następuje adoracja Krzyża. Kapłan, duchowieństwo i wierni przechodzą procesjonalnie przed Krzyżem i oddają mu cześć przez przyklęknięcie lub w inny sposób zgodny z miejscowym zwyczajem, np. przez ucałowanie. Po zakończeniu uroczystej adoracji Krzyż zanosi się na zwykłe miejsce przy ołtarzu. Zapalone świece stawia się przy ołtarzu lub przy Krzyżu. Następuje Komunia święta. Zgodnie z wielowiekową tradycją w Wielki Piątek po zakończeniu liturgii Męki Pańskiej przenosi się Najświętszy Sakrament do Grobu Pańskiego i wystawia do adoracji. Monstrancję okrytą białym welonem można wystawić na ołtarzu lub na tronie, który powinien być umieszczony blisko ołtarza. Grób Pański jest wypełniony prawdziwą obecnością Chrystusa. Po modlitwie po Komunii wystawia się Najświętszy Sakrament na ołtarzu w monstrancji, którą okrywa się przezroczystym, białym welonem. Kapłan nakłada kadzidło do kadzielnicy, klęka i okadza Najświętszy Sakrament, a następnie w uroczystej procesji przenosi Go do Grobu Pańskiego. Adoracja Najświętszego Sakramentu w Grobie Pańskim trwa do rozpoczęcia Wigilii Paschalnej. Po zakończeniu liturgii Męki Pańskiej zostaje obnażony ołtarz w prezbiterium, pozostawia się Krzyż i świece.

Kościół także w Wielką Sobotę powstrzymuje się od sprawowania ofiary Mszy św., dlatego główny ołtarz pozostaje obnażony. Przychodzimy do kościoła, by adorować Chrystusa w Grobie oraz aby poświęcić pokarmy na wielkanocny stół. Ten dzień to czas ciszy i tęsknoty za Chrystusem. W szczególny sposób Kościół zwraca uwagę na Maryję, która jako jedyna w Wielką Sobotę przechowała wiarę Kościoła, kiedy wszyscy uczniowie i Apostołowie Chrystusa uciekli. Kościół zachęca nas, byśmy trwali w poście ścisłym podjętym w dniu wczorajszym aż do Wigilii Paschalnej. Znajdźmy wśród ostatnich porządków i przygotowywania wielkanocnych potraw czas, by wraz z całą rodziną pójść do kościoła i spotkać się z Chrystusem obecnym w Najświętszym Sakramencie. Pamiętajmy, że trwa Triduum Paschalne – największe święto chrześcijaństwa. Kościół nie nakłada na nas obowiązku uczestniczenia w jego obchodach. Dzięki temu możemy dobrowolnie zdecydować się na udział w tym święcie. Każdy z nas jest jednak zobowiązany do wzięcia udziału we Mszy św. w Niedzielę Wielkanocną.

Wigilia Paschalna to najbardziej uroczysta ze wszystkich liturgii w roku, należy już do Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego. Tym samym otwiera ona pięćdziesięciodniowy okres wielkanocnej radości. Jak Triduum Paschalne jest centrum całego roku kościelnego, tak Wigilia Paschalna stanowi ośrodek Triduum Sacrum. Liturgię Wigilii rozpoczyna się dopiero po zapadnięciu zmroku w sobotę.

Zgodnie z bardzo dawną tradycją, noc ta powinna być czuwaniem. Wierni, posłuszni upomnieniu Ewangelii (Łk 12, 35nn), trzymając w rękach zapalone świece, powinni być podobni do ludzi, którzy oczekują swego Pana, aby gdy powróci, zastał ich czuwających i zaprosił do swego stołu. Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej odbywają się w nocy: nie wolno ich rozpocząć przed zapadnięciem nocy, a należy je zakończyć przed świtem niedzieli. Wygasza się wszystkie światła w kościele. W odpowiednim miejscu poza kościołem rozpala się ognisko. Gdy lud się zgromadzi, przychodzi kapłan z posługującymi, z których jeden niesie paschał. Następnie poświęca się ogień.

Po poświęceniu nowego ognia przed kapłanem staje akolita lub ministrant, który trzyma paschał. Kapłan na paschale żłobi rylcem krzyż, nad krzyżem grecką literę Alfa, pod krzyżem literę Omega, a na czterech polach między ramionami krzyża cyfry bieżącego roku. Jednocześnie głośno i wyraźnie mówi:

  1. Chrystus wczoraj i dziś…(kapłan żłobi pionowe ramię krzyża)
  2. …Początek i Koniec… (żłobi ramię poziome)
  3. …Alfa…(żłobi nad ramieniem pionowym literę Alfa)
  4. …I Omega…(żłobi pod ramieniem pionowym literę Omega)
  5. …Do Niego należy czas… (żłobi pierwszą cyfrę roku na lewym górnym polu między ramionami krzyża)
  6. …I wieczność…(żłobi drugą cyfrę roku na prawym górnym polu)
  7. …Jemu chwała i panowanie…(żłobi trzecią cyfrę roku na dolnym lewym polu)
  8. …Przez wszystkie wieki wieków. Amen.(żłobi czwartą cyfrę roku na dolnym prawym polu)

Po wyżłobieniu krzyża i innych znaków kapłan może umieścić pięć symbolicznych gwoździ w formie krzyża, mówiąc przy tym głośno:

  1. Przez swoje święte rany…
  2. jaśniejące chwałą…
  3. niech nas strzeże…
  4. i zachowuje…
  5. Chrystus Pan. Amen.

1

  4    2    5

3

Teraz kapłan zapala paschał od nowego ognia. Diakon, a jeśli go nie ma, to wówczas sam kapłan bierze paschał i unosząc go ku górze, śpiewa: Światło Chrystusa, wierni zaś odpowiadają: Bogu niech będą dzięki. Następnie wszyscy wchodzą do kościoła. Na czele idzie diakon niosący paschał. Przy wejściu do kościoła diakon zatrzymuje się, podnosi paschał i śpiewa po raz drugi. Teraz wszyscy zapalają swoje świece od płomienia paschału. Gdy diakon przyjdzie do ołtarza, stojąc zwrócony do ludu, śpiewa po raz trzeci. Teraz włącza się wszystkie światła w kościele.

Po przyjściu do ołtarza kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia lub ambonę i śpiewa orędzie wielkanocne. W tym czasie wszyscy stoją trzymając w rękach zapalone świece. Po zakończeniu orędzia wielkanocnego wierni gaszą świece i siadają. Rozpoczyna się liturgia słowa: siedem czytań ze Starego Testamentu i dwa z Nowego. Po czytaniach ze Starego Testamentu zapala się świece, śpiewa hymn „Chwała na wysokości Bogu” w tym czasie dzwonią wszystkie dzwony.  Po Ewangelii jest homilia, a po niej liturgia chrzcielna. Kapłan z posługującymi podchodzi do chrzcielnicy. Następnie w postawie stojącej śpiewana jest Litania do Wszystkich Świętych. Kapłan błogosławi wodę chrzcielną, wypowiadając ze złożonymi rękami modlitwę i wstawia paschał do wody. Po zakończeniu modlitwy kapłan kropi lud wodą święconą. Następuje modlitwa wiernych i liturgia eucharystyczna zakończona procesją rezurekcyjną, czyli uroczystym ogłoszeniem zmartwychwstania Chrystusa i wezwaniem całego stworzenia do udziału w tryumfie Zmartwychwstałego.

Bezpośrednio po modlitwie po Komunii duchowieństwo i ministranci udają się do Grobu Pańskiego. Diakon lub kapłan okadza Najświętszy Sakrament, po czym celebrans okadza Go i bierze monstrancję.  Na początku procesji niesie się krzyż ozdobiony czerwoną stułą oraz figurę Zmartwychwstałego. Procesja wychodzi na zewnątrz i okrąża kościół raz lub trzy razy. Po powrocie procesji krzyż i figurę ustawia się obok ołtarza. Kapłan błogosławi wiernych Najświętszym Sakramentem i chowa Go do tabernakulum.

ks. Damian Donderewicz


Udostępnij
X